بررسی خطرات کار کودکان در کشاورزی

(با نگاه به سموم و آفت کش ها)

خطر در کمین کودکان...

بهنام اخوت

 سالیان سال است که از رام کردن طبیعت توسط انسان برای تأمین مایحتاج خود می گذرد. استفاده از زمین های قابل کشت و پرورش گیاهان مختلف جهت مصارف روزمره از جمله این رام کردن است که به کشاورزی شهرت یافته. اما از آن زمان تا کنون و با افزایش نیاز بشر به غذا اهمیت کشاورزی و نقش آن در حیات انسان بسیار ملموس گشته است. کشاورزی امروزی با ابزار و ماشین آلات جدید، انواع کودها و سموم به جای استفاده از گاوآهن و حیوانات و نیز دعاکردن و طلسم گذاشتن در مزارع جهت رفع آفات و بلایای موجود در مزارع و باغات به سمت تولید انبوه غذا در حرکت است. در این میان کشورهای درحال توسعه چون کشورهای آسیایی از جمله ایران، همچنان به جای کشاورزی صنعتی و استفاده از متخصصین، به صورت سنتی و خانوادگی و از روی تجربه اداره می شود. این امر به وجود درصد بالای کودکان و زنان در مزارع و باغات به سان کارگران منجر می شود که نتیجه آن وجود خطرات کوتاه و بلندمدتی است که هر لحظه جانشان را تهدید می کند. در ایران ما کار در مزارع بر طبق سنت برای کودکان امری عادی و حتی قابل تقدیر و ستایش تلقی می گردد. این در حالیست که با توجه و با درک وجود  خطرات مختلف در صنعت کشاورزی (کشاورزی طبق اعلام مرکز آمریکا خطرناکترین صنعت در این کشور به شمار می رود) امسال از سوی سازمان های غیردولتی فعال در زمینه حقوق کودک به سال ممنوعیت کار کودکان در کشاورزی ملقب شده است. به همین لحاظ آنچه در پی آورده می شود فقط خطرات ناشی از استفاده از سموم را به عنوان یکی از مهم ترین عوامل مرگ و میر معلولیت و نیز مسمویت در بین کشاورزان نشان می دهد که با توجه به استفاده بی رویه و بدون آگاهی مناسب و آموزش در ایران از درجه اهمیت فراوانی برخوردار است. خطرات ناشی از استفاده ناآگاهانه از دستگاه های مورد استفاده، بی دقتی در کار با ماشین آلاتی نظیر تراکتورها، خطرات وجود سیلوها، بیماری های موجود بین انسان و دام و طیور (به عنوان نمونه آنفولانزای مرغی)، بیماری های ناشی از تماس مداوم با خاک، قرارگیری در معرض مداوم آفتاب، وجود کارهای سخت و طاقت فرسایِ عادت شده که به آسیب های جسمانی زیادی منجر گشته و در نهایت خطر بی سوادی و دوری و محروم ماندن از تحصیل (با توجه به اینکه بیش از 80% کشاورزان ایرانی کم سواد و یا بی سواد هستند و به همین سبب نگاه مناسبی به تحصیل کودکان خود را تا مقاطع بالای تحصیلی به خوص برای دختران را ندارند) و ... هر کدام به تنهایی می تواند موضوع مقالات متعددی در مراقبت و تأمل بیشتر نسبت به کار کودکان در کشاورزی گردد. در اینجا تنها جهت آشنایی به خطرات سموم اشاره می گردد تا شاید آنچه را که در صنایع کشاورزی کودکانمان را تهدید می کند بیشتر بشناسیم1:

 

در طي پنجاه سال گذشته، آفتكش ها جزء ضروري دنياي كشاورزي بوده اند. گرچه تقاضا براي توليد و توزيع آفتكش كه باعث افزايش بهبود كيفيت و كارايي كشاورزي مي شود محرز است، ولي احتمال بكارگيري نابجا و غير معقول، بسيار زياد مي باشد. يكي از مهمترين نكات سازمان بهداشت جهاني، مسئله آفتكش ها مي باشد. افزايش جمعيت و بدنبال آن افزايش مصرف مواد غذايي، بويژه محصولات كشاورزي، كشاورزان را بر آن داشته است كه ميزان محصولات خود را افزايش دهند. افزايش كشت محصولات متعاقبا افزايش سموم آفتكش را به همراه داشته است. به دليل بي توجهي كشاورزان در مصرف سموم، ريزشهاي جوي و چندين عامل ديگر سموم كشاورزي وارد آب رودخانه ها و درياها مي شوند. در اين خصوص افزايش آگاهي متخصصين و به طور كلي عموم مردم از خطرات ناشي از تماس كوتاه مدت و دراز مدت، شامل سرطانزايي، بيماريهاي سيستم عصبي ، تنفسي و زادآوري و ... توجه عموم و دولتمردان را به خود جلب نموده است.

 

بر اساس تحقيقات انجام شده در آمريكا وجود حداقل يك نوع تركيب شيميايي آفتكش در خون يا ادرار 100% از مردم آمريكا وجود دارد. در سال1997 تعداد 88255 مورد اورژانسي در مركز كنترل سموم آمريكا به ثبت رسيده است كه بيش از 50% از اين موارد مربوط به كودكان كوچكتر از 6 سال مي باشد. ميزان بروز سرطان مغز در كودكان طي 20 سال گذشته 30% افزايش داشته است.

از معمول ترين سموم ارگانوفسفره كه باعث مسوميت های حاد مي شوند مي توان مالاتيون، ديازينون و دي متون را نام برد كه در بدن آنزيم كولين استراز را غير فعال كرده و انتقال عصبي را در پيوندهاي سيناپسي مختل مي كنند و در نتيجه باعث تحريكات شديد سيستم عصبي سمپاتيك و پارا سمپاتيك مي شوند.

سرطان تيروييد نيز از جمله سرطان هايي است كه احتمال بروز آن در افرادي كه در معرض علفكش هاي فنوكسي قرار دارند بيشتر است. تحقيقات در ايالت مينسوتا نشان داد مصرف سموم قارچكش زينب، مانب و مانكوزب، احتمال بروز اين نوع سرطان را در افرادسه برابر بيشتر مي كند.

سالانه 8000 كودك زير 15 سال به تومور مغزی و سرطان خون مبتلا مي شوند و كودكاني كه والدينشان در محيطي كار مي كنند كه با سموم سر و كار دارند احتمال بروز سرطان خون و سرطان NHL بيشتر است.

كشاورزاني كه در محيط كارشان از سموم آلاكلر استفاده مي كنند 50 درصد بيشتر از ساير افراد احتمال بروز سرطان روده را دارند و اين سابقه كاربرد اگر 5 سال و يا بيشتر باشد احتمال بروز سرطان روده 5 برابر بيشتر از ساير افراد است. تومورهاي سيستم عصبي مركزي از جمله سرطانهايي است كه اخيرا شيوع آن 50 تا 100 درصد افزايش داشته است. تحقيقات نشان داده است كه احتمال بروز اين نوع سرطان در كشاورزان نسبت به ساير مشاغل در بالاترين نقطه وجود دارد.

ارتباط بين بروز سرطان گلبولهاي سفيد خونHCL و سموم ارگانو فسفره در تحقيقات اخير محققين مورد تاييد قرار گرفته است. همچنين ارتباط بين سموم توفوردی ، آترازين و كاپتان با سرطان MYELODYSPLASTIC SYDROME –MSD- در تحقيقات مشخص شده است و باغداراني كه در معرض اين سموم هستند سه برابر سايرين احتمال بروز اين نوع سرطان را دارند. علفكش هاي فنوكسي مانند توفوردی  نيز در بروز سرطان بدخيم STS نقش دارند.و احتمال بروز افرادي كه در معرض علفكش هاي فنوكسي قرار دارند 10 برابر بيشتر از ساير افراد است.

بيماريهاي پوستي دومين رتبه بيماري هاي معمول مربوط به مشاغل هستند و 15 الي 25 % از گزارشات مربوط به بيماري هاي ناشي از آفتكش ها مربوط به پوست است. از گروه ضدعفوني كننده ها متيل برومايد، ديكلروپروپن (تلون) و متيل سديم و از گروه علفكش ها پاراكوات، ديكوات و پروپارژيت و از گروه قارچكش ها سولفور، زيرام، بنوميل و كاپتان محرك ورم هاي پوستي هستند.

تحقيقات روي بيش از 2000 كشاورز ارتباط بين ايجاد آسم و آفتكش هاي گروه فسفره و كاربامات را نشان داده است. حشره كش هاي كاپتافل، سولفور، پيرترين و پيرتروييد داراي اثرات متاكوليني ( همانند كولين استراز) روي شش ها هستند. تحقيقی در آلمان نشان داد 40 درصد از كشاورزاني كه از سموم آميترول، بنوميل، كاپتان، پاراتيون و آزينفوس متيل استفاده مي كنند دچار آسم مي باشند.

تحقيقات نشان داده است كودكاني كه در هنگام رشد مغزی در معرض غلظت خيلي كم سموم قرار دارند صدمات ثابت و پايداري در اعمال و و ساختار مغز آن ها اِيجاد مي شود. بررسي هاي به عمل آمده در مكزيك روي كودكاني كه در معرض سموم بودند نشان داد كه انواعي از تاخيرات و كاستي ها در نمو مغز اين كودكان در مقايسه با ساير هم نوعان خود وجود دارد. همچنين ضعف هايي در نيروي فيزيكي ، تطابق طبيعي دست و چشم و حافظه كوتاه مدت در اين كودكان قابل مشاهده بود.

تحقيقات انجام شده در كاليفرنيا و مينسوتا نشان داد در كودكاني كه والدينشان كار كشاورزي دارند 60 درصد احتمال بروز ناقص الخلقگي بيشتر است و براي كودكاني كه در مزارع زندگي مي كنند 4/2 برابر ساير افراد است.

 

کودکان زير ۶ سال به دلايل زير بیشتر از افراد بزرگسال در معرض خطر مسموميت حاد و مزمن سموم دفع آفات قرار دارند:

۱- سطح بدن آنها در مقايسه با کل بدن بيشتر است و در نتيجه بيشتر در معرض تماس با سموم هستند ۲- در مقایسه با بزرگسالان ميزان غذای بيشتری به بدن آن ها وارد می شود و لذا سم بیشتری نیز به بدن وارد می گردد ۳- تا قبل از ۶ سالگی نوعی آنزيم خاص که باعث تجزيه سموم می شود در بدن کودکان وجود ندارد.

به هرحال و با توجه به اینکه در ایران آمار مشخصی از اینگونه آسیب ها وجود  ندارد و تآمل در موارد ذکر شده در بالا بایسته است کارشناسان و مسئولین امر به طور جد نسبت به کارِ کودکانِ کشاورز بررسی و عنایت ویژه ای صورت دهند. بدیهی است این گونه آسیب ها را باید هرچه سریعتر به کشاورزان و خانواده هایشان اطلاع رسانی کرده و آموزش داد تا در بکارگیری کودکان خود در فعالیت های کشاورزی دشوار تجدیدنظر نموده و آنان را بیشتر به سوادآموزی ترغیب نمایند.

 

1- آمار ارائه شده از سایت دکتر بهرام تفقدی نیا -حشره شناس- استخراج شده است.