کودک کار

کلمات هجا هجا از میان کام پسر 12-13 ساله ای بیرون می‏ریزد. حلقه اشک یارای درکِ عمق احساس این جملات نیست. در خیابان شب و روز کار و کار وکار و اندک مدتی با علاقه و دل خوشی گران، پی درس و مشق رفتن، روز گذر کودک کار من است. براستی کدام حق او را این چنین آویخته خیابان کرده است؟ آن قدر هستند که وقتی هر کوی و برزنی سوی نگاهت برود به کودکی برسد که با قیافه ای معصوم، اندک سال و کرخت و گاه سماجت از اندازه به در رفته به دنبال لقمه نانی است تا ته مایه آخر شب خرد و کلان خانواده ای باشد که در ناکجا آباد همین شهر که تو هر روز آن را گز می کنی آشیان داشته باشد. حق است که برخی از این بچه ها راهِ ناصواب می روند ولی حق تر از آن اینکه کودک ما در این خیابان به اقتضای معیشت خانواده و یا اجبار اطراف به کار و کسب درآمد می پردازد. سیلی و کمربند فقر هر شب به واسطه کمی سکه ها بر تنت داغ نشده تا بدانی کار او علاقه نیست. علاقه ای هم که در میان نباشد اجبار و فخر بزرگتر بر کوچکی او می چربد و او که همیشه به واسطه کم سال بودن نادیده انگاشته شده مغلوب و در میان این هجمه‏ی سنگین روزگار خفه می شود. چرخیدن در خیابان و با هر کس و ناکسی مراوده کردن کودک خرد ما را به چنان پختگی و پرمایگی رسانده که کمتر توان انتقال آن موجود است. در این مدت کوتاه گذشته که کمی بیشتر سر در وضعیت آنها بوده‏ام با رنج و شادی ها، معصومیت ها و سکوت و شیطنت ها، خواسته ها و ناخواسته ها و بالاخره آلام بچه هایی آشنا شدم که چندی پیش از آن تنها کودکی بر چشم و سایه ای در ذهن تلقی می شد و می آمد و می رفت و می گذشتم. اما حالا تنها کودک فال فروش نیست، که کودکی است با تمام خواسته های بر حق که گم شده در کوران بزرگی ما آدم های به اصطلاح بزرگِ درخود کز کرده. داستان دخترک کبریت فروش که مدتها تنها داستانی تأثرانگیز بود حالا به واقعیت هر روزه و هر شبه ای مبدل شده که مدام در ذهن و جلوی چشم رژه می رود. کبریتی که در سرمای گُر گرفته نیمه شبی زمستانی به سکه ای مبدل نمی شود تا رنج تأمین معاش خانواده همان شب به سکوت گرم رویای کودک گره بخورد. جمله ها نه از ترحم بر کاغذ نشسته اند که از خواست و شاید التماسِ اندک توجهی می نشینند. توجه به نیاز و حق یک کودک که ناخواسته به جرم خلقتی، افتاده بر ضمیر زندگی و با اندک بضاعت سعی در مفر از آن دارد. مهر، خوشرویی، گرمای آدم هایی که گرم‏اند از عطش عشق و اندک مأوایی برای آموختن چیزهایی بیشتر و بروز همه داشته های فرو خورده، به نظر خواسته عظیم این کودک برای ما انسان ها نباشد. چه سود که این همه غیراهلش را بر نمی تابد:

شما مست نگشتید

از این باده نخوردید

چه دانید که ما در چه شکاریم...